Dopóki nie osiągniemy oświecenia, umysł funkcjonuje jako osiem różnych świadomości.
Osiem świadomości (skt. aṣţavijñāna, chiń. 八識 bashi, kor. p’alsik, jap. hasshiki, wiet. bát thức) − termin buddyjski wyróżniający następujące rodzaje świadomości:
Pierwszych pięć świadomości jest związanych z pięcioma zmysłami –
- wzroku
- słuchu
- zapachu
- smaku
- dotyku
Szósta, czyli umysły (tak, w buddyzmie umysł to też zmysł!) niejako łączy postrzeganie pięciu zmysłów w spójne obrazy oraz wydaje osądy na temat rzeczy. Jest jakby świadomością „policyjną” – biega za pozostałymi pięcioma sprawdzając co się dzieje.
Siódma jest aktywnością wnioskowania, kalkulacji, tworzenia poszczególnych przedmiotów. Jest źródłem lgnięcia i pragnienia, a przez to źródłem zmysłu ja lub ego i przyczyną iluzji polegającej na tym, iż bierzemy to co się przejawia, za rzeczywiste. to Świadomość magazynująca, przechowująca wszystkie wrażenia,
Ósma, czyli świadomość alaya gromadzi karmę, działanie ciała i umysłu jednostki. To poziom komunikacji, na którym porozumiewamy się używając symboli, terminów, słów, języka itd.
Tak więc to, co pojawia się w pierwszych siedmiu świadomościach, jest gromadzone w ósmej świadomości, która z kolei stanowi podstawę funkcjonowania tych siedmiu świadomości. Z tego powodu jest nazywana również świadomością podstawy lub świadomością przyczynową.
Dopóki nie będziemy oświeceni umysł będzie funkcjonował w ten sposób. Kiedy natomiast osiągniemy ten najwyższy poziom, owo kontaktowanie się ze światem poprzez zmysły stanie się tylko jedną z możliwości. Wówczas zaczniemy doświadczać go na zasadzie wibracji, jakbyśmy mieli radar… Będziesz wtedy świadom tego, co się dzieje we wszystkich czasach i miejscach, ponieważ staniesz się tego częścią, a nie dlatego, że twoje oczy to dostrzegają albo uszy słyszą. To właśnie jest oświecenie.
- Opis: osiem świadomości to inaczej: świadomości 5 zmysłów, intelekt, samoświadomość i podświadomość.
- Źródło: 108 odpowiedzi jogina, wyd. Płomień, Gdańsk 1993.
